Niebezpieczne mikroby

WIRUS GRYPY

• Ma kształt kulisty, rzadziej nitkowaty, o wymiarach 80 - 100 nm.
• Znane są 3 typy wirusa grypy: A (A₀, A₁, A₂), B, C.
  
  • Wirus typu A - zakaża ludzi oraz inne ssaki a także ptaki. Najczęściej wywołuje epidemie.
  • Wirus typu B - zakaża wyłącznie ludzi.
  • Wirus typu C - charakteryzuje się najlżejszym przebiegiem; zakaża ludzi i świnie.
• W temperaturze 70 ^o C ginie w ciągu kilku minut, w temperaturze 4 ^o C żyje kilka miesięcy.
• Rezerwuar i źródło zakażenia stanowi chory człowiek.
• Do zakażenia dochodzi przez kontakt bezpośredni, głównie drogą kropelkową, przez przedmioty zakażone wydzieliną z tchawicy i nosa; rzadziej drogą powietrzną.
• Grypę cechuje stan zapalny dróg oddechowych. Wirus grypy atakuje zazwyczaj komórki nabłonkowe wyściełające drogi oddechowe. Bywają też szczepy zdolne do infekowania także ściany przewodu pokarmowego; taką infekcję określa się potocznie nazwą grypa żołądkowa. Niektóre, wyjątkowo zjadliwe szczepy, mogą zakażać wszystkie rodzaje tkanek.
• Przebycie choroby nie zapewnia trwałej odporności.

WIRUS PTASIEJ GRYPY

Wirus ptasiej grypy, podobnie jak inne szczepy wirusa grypy, rozprzestrzenia się w organizmie żywiciela poprzez dwa białka - hemaglutyninę i neuraminidazę. Umożliwiają one wirusowi H5N1 atakowanie zarówno ptaków, jak i ludzi. Wirus grypy ma kształt kulisty, składa się z materiału genetycznego w postaci kwasu RNA, otoczonego płaszczem białkowym i lipidowym. Na powierzchni tego płaszcza znajdują się białka odpowiedzialne za rozpoznawanie komórek - hemaglutynina i neuraminidaza. Poszczególne szczepy wirusa grypy oznaczane są więc literami H (od hemaglutynina) i N (od neuraminidaza) z dodaniem cyfr, oznaczających typy tych białek.
To pierwsze białko, oznaczane symbolem H, jest głównym białkiem receptorowym. To znaczy, że właśnie to białko jest odpowiedzialne za rozpoznanie na powierzchni komórek wrażliwych na danego wirusa, odpowiednich cząsteczek chemicznych.
Po rozpoznaniu podatnej na zakażenie komórki, wirus może przylgnąć do niej, a następnie wniknąć do środka. Wtedy wirus przejmuje kontrolę nad funkcjami komórki, zmuszając ją do powielania jego materiału genetycznego przy użyciu enzymów komórkowych.

Naukowcy poznali dotychczas 15 typów hemaglutyniny i 9 typów neuraminidazy; część z nich występuje w różnych zestawieniach w ludzkich szczepach grypy. Kombinacje tych białek są składnikami szczepionek przeciwko grypie. Wprowadzenie do organizmu białka antygenowego powoduje wytworzenie pewnej odporności na tę konkretną substancję.  

Badania naukowe potwierdzają, że wirus H5N1 mutuje się stanowiąc zagrożenie dla ludzi.

Wirus H5N1, przy użyciu hemaglutyniny typu piątego rozpoznaje komórki ptasie. Może się jednak zdarzyć, że do organizmu człowieka dostanie się bardzo dużo cząstek wirusa grypy ptasiej. Wtedy, mimo że receptor w zasadzie nie rozpoznaje komórek ludzkich, jednak dochodzi do takiego rozpoznania i wirus wnika do komórki ludzkiej.

Podczas procesu namnażania się wirusa w komórkach żywiciela mogą zachodzić kolejne drobne zmiany w budowie wirusa. W skrajnym przypadku może to doprowadzić do istotniejszej zmiany w strukturze hemaglutyniny i do zmiany jej typu, np. na H3 lub inny, co oznaczałoby powstanie nowego szczepu wirusa grypy, którego właściwości nie można przewidzieć. Dlatego ważne jest izolowanie ognisk ptasiej grypy, by zmiany w wirusie nie nakładały się na siebie.

Kolejne drobne zmiany w strukturze wirusa H5N1 mogą doprowadzić do powstania takiego nowego szczepu wirusa, który uzyska większą zdolność do infekowania ludzi i będzie mógł przenosić się z człowieka na człowieka.

Innym zagrożeniem jest możliwość wymiany materiału genetycznego wirusa grypy ptasiej i ludzkiej. Może do tego dojść, jeśli ta sama komórka zostanie jednocześnie zaatakowana przez oba te wirusy. W jej wnętrzu, w trakcie procesu namnażania się wirusów, ich RNA może wymieszać się, tworząc nowy szczep wirusa.

Ptasia grypa, której szczep H5N1 uzyskał zdolność do infekowania ludzi, to nie jedyny wirus, który na nasz gatunek przeniósł się z innych zwierząt. Przykładem może być wirus wywołujący SARS (nietypowe zapalenie płuc), którego epidemia trwała od listopada 2002 do lipca 2003 roku.

Objawy ptasiej grypy
U ludzi, wirus H5N1 powoduje objawy podobne do tych, które występują w przypadku pospolitej grypy, czyli: gorączka, kaszel, ból gardła i obolałe mięśnie. Jakkolwiek, w poważniejszych przypadkach może rozwinąć się zapalenie płuc i poważne problemy z układem oddechowym (często w wyniku powikłań prowadzące do śmierci). Pacjenci z H5N1 rzadko mają też zapalenie spojówek, w przeciwieństwie do ludzkich przypadków wirusa H7.

Jak dochodzi do zakażenia wirusem ptasiej grypy?

• przez spożywanie surowych jaj i surowego mięsa zakażonych zwierząt
• przez kontakt z zakażonymi, chorymi lub martwymi zwierzętami
• przez kontakt z surowym mięsem, krwią,  jajami, pierzem, wydzieliną dróg oddechowych i kałem zakażonych zwierząt
• drogą kropelkową, powietrzną.

Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia się wirusem ptasiej grypy?

• Zaleca się unikanie kontaktu z ptakami.
• Należy unikać miejsc bytowania dzikiego ptactwa, ferm drobiu oraz innych miejsc jego przetrzymywania, handlu drobiem i wyrobami drobiarskimi, w tym - pierzem.
• Nie wolno dotykać chorych lub martwych ptaków i innych zwierząt, zwłaszcza dzikich gatunków.
• Należy myć ręce po każdorazowym zetknięciu ze zwierzętami a także z surowym mięsem drobiowym i jajami.
• Dzieci nie powinny bawić się w piasku.
• Osoby, które muszą pracować w miejscach przebywania ptaków, powinny nosić maski i kombinezony chroniące przed pyłem unoszącym się ze ściółki, a także dbać o higienę.
• Mięso drobiowe i jaja można spożywać wyłącznie po obróbce termicznej w temperaturze minimum 70⁰ C.
• Należy myć dokładnie, z użyciem detergentu, wszystkie przedmioty (deski, noże, talerze), które miały kontakt z surowymi jajami i mięsem drobiowym.
• Surowe mięso drobiowe i jaja nie mogą mieć styczności z innymi produktami żywnościowymi.
• Pamiętaj, że zamrażanie mięsa nie niszczy wirusa grypy.
• Przestrzegaj zakazu przewozu przez granicę żywego lub martwego ptactwa, drobiu, wyrobów drobiarskich, jaj, pierza i trofeów myśliwskich.
• Bezwzględnie przestrzegaj zaleceń wydawanych przez przedstawicieli inspekcji weterynaryjnej i państwowej inspekcji sanitarnej.
• Obecność chorych lub martwych ptaków należy zgłaszać pracownikom SANEPIDU, weterynarzom, straży pożarnej, straży miejskiej lub policji.

Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Katowicach tel: (032) 351-23-00

Jak wygląda wirus ptasiej grypy?

Wirusy ptasiej grypy widoczne w kolorze złotym (WHO)

Gatunki podatne na influenzę ptaków
  Influenzę wykryto u brojlerów kurzych, kur niosek, kaczek, indyków, gęsi, łabędzi, perliczek, przepiórek, bażantów a także u sokołów wędrownych (Hongkong). Wiadomo, że może także atakować ssaki: cywety, kuny, koty, również człowieka. 

Sposób zakażenia
  Influenza drobiu znana jest od 1901 r., ale dopiero w 1955 r. zidentyfikowano wywołującego ją patogena. Jest to wirus z rodziny Orthmyxviridae. Zidentyfikowano różne jego typy, które wywołują chorobę o różnym stopniu nasilenia. Epidemia występuje co kilka lat na całym świecie. Najprawdopodobniej pojawia się na skutek pośredniego lub bezpośredniego kontaktu drobiu domowego z dzikimi ptakami wodnymi. Kiedy choroba wystąpi w stadzie, rozprzestrzenia się szybko. Zakażenie następuje przez kontakt z odchodami chorych ptaków, a także z wydzieliną z ich oczu i nozdrzy. Stwierdzono, że wirusy występują także w żółtku i białku jaja. Z zakażonych jaj nie wylęgają się kurczęta, ale zawartość jaja po stłuczeniu może przyczyniać się do rozszerzenia epidemii. W wypadku dużego zagęszczenia ptaków może występować zakażenie kropelkowe. Ze stada do stada przenosi się nie tylko z chorymi ptakami, ale również poprzez zanieczyszczony sprzęt, środki transportu, itd.
U ludzi zakażenie następuje przez kontakt z chorymi zwierzętami.
Przenoszenie się choroby z człowieka na człowieka jest rzadkie.

Objawy
  Okres wylęgania influenzy trwa od 3 do 7 dni - w zależności od szczepu wirusa, gatunku drobiu i jego wieku. Objawy kliniczne choroby są bardzo zróżnicowane. Najczęściej pojawia się ona nagle i wiele ptaków pada bez uprzednich znaków sygnalizujących zakażenie. Czasem można u nich zauważyć brak apetytu, osłabienie, stroszenie piór i gorączkę. Kury początkowo znoszą jaja o bardzo cienkiej skorupie, a w miarę upływu czasu przestają się nieść. Przy przedłużającym się przebiegu choroby ptaki maja obrzękłe grzebienie i korale, oddychają z trudem. Często siedzą lub stoją półprzytomne opierając dzioby o ziemię. Tym objawom może też towarzyszyć biegunka. Śmiertelność choroby wynosi 50-100%.
W tuszkach ptaków, które padły szybko po zarażeniu można zauważyć jedynie niewielkie odwodnienie i słabe przekrwienie mięśni i jelit. Przedłużająca się choroba powoduje wzrastające przekrwienie, głównie na gardle, tchawicy, żołądku i tłuszczu w okolicy serca oraz podskórne obrzmienie na głowie i nogach.

Zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia
  Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opracowała zalecenia, które pozwalają zmniejszyć ryzyko zakażenia.
Rozprzestrzenianiu się epidemii influenzy zapobiega się przez masowy ubój ptaków z zarażonych stad i szczepienia pozostałych ptaków szczepionką odpowiadającą międzynarodowym standardom.

LASECZKA WĄGLIKA

• Bakterie mające postać laseczek o długości 3 - 8 mikrometra, układające się w długie nici.
• W temperaturze 12 - 44 ^o C wytwarzają zarodniki - formy przetrwalnikowe bakterii.
• Zarodniki wykazują wytrzymałość na wysuszenie w ciągu kilkudziesięciu lat.
• Formy wegetatywne giną w temperaturze 55 ^o C w ciągu 5 minut.
• W organizmie wytwarzają otoczkę, która decyduje o zjadliwości drobnoustroju.
• Kiedy dostaną się do sprzyjającego rozwojowi środowiska płuc, zaczynają się mnożyć.
• Następnie wytwarzają toksyny, które przedostają się do krwioobiegu powodując krwotoki wewnętrzne, krwawy kaszel, gromadzenie się płynu w płucach i wreszcie rozpad tkanek.
• Antybiotyki są skuteczne tylko w najwcześniejszym stadium zakażenia, ponieważ zwalczają bakterie, natomiast nie skutkują w przypadku zakażenia produkowanymi obficie przez wąglika toksynami.
• Rezerwuar i źródło zakażenia stanowią zwierzęta (bydło, owce, kozy, konie, świnie, renifery, wielbłądy).
• Do zakażenia u ludzi dochodzi najczęściej:
  • przez skórę (kontakt z zakażonymi włosami, wełną, skórą zwierząt, mięsem),
  • przez drogi oddechowe (wdychanie powietrza zawierającego zarodniki wąglika),
  • przez układ pokarmowy (spożywanie zakażonego mięsa).
• Możliwe jest zarażenie człowieka od człowieka.
• Mechanicznym roznosicielem laseczek wąglika mogą być muchy, bąki, komary.
• W zależności od wrót zakażenia wąglik występuje w postaci skórnej, jelitowej lub płucnej.
• Pierwszy etap zakażenia może trwać od kilku godzin do kilkudziesięciu dni.
• Symptomy wąglika przypominają grypę: gorączka, kaszel, osłabienie i bóle w klatce piersiowej.
• Drugi etap kończy się zwykle śmiercią w ciągu kilku dni.
• Uszkodzone płuca nie zaopatrują organizmu w tlen.
• Przebycie choroby nie zapewnia trwałej odporności.

LASECZKA JADU KIEŁBASIANEGO

• Bakterie mające postać laseczek o długości 4-6 mikrometrów, urzęsione.
• Wytwarzają owalne zarodniki.
• Żyją w warunkach beztlenowych.
• Chorobotwórczość związana jest z wytwarzaniem przez laseczki jadu kiełbasianego silnej toksyny.
• Toksyny te wykazują znaczną oporność wobec enzymów przewodu pokarmowego a także na gotowanie, które niszczy je dopiero po 10 minutach.
• Zupełne zniszczenie zarodników uzyskuje się w temperaturze 120^o C w ciągu 30 minut.
• Najbardziej przydatny środek chemiczny do niszczenia zarodników stanowi formalina rozcieńczona z wodą w stosunku 1:1.
• Rezerwuar bakterii stanowi powierzchowna warstwa gleby oraz muł denny zbiorników wodnych zawierających substancje organiczne.
• Źródłem intoksykacji jest zanieczyszczona laseczką jadu kiełbasianego (przez glebę, kał) żywność pochodzenia zwierzęcego, rzadziej roślinnego.
• Do zakażenia dochodzi przez spożywanie konserw produkcji domowej, rzadziej produkcji przemysłowej, niedostatecznie wyjałowionych, kiełbasy itp.
• Do zakażenia człowieka od człowieka nie dochodzi.
• Wrota wnikania bakterii stanowi przewód pokarmowy, bardzo rzadko - rany.
• Zatrucie jadem kiełbasianym ma ostry, bezgorączkowy przebieg, z zachowaniem pełnej świadomości.
• Charakterystyczne objawy swoiste to zaburzenia wzrokowe (zamglone widzenie, podwójne widzenie, brak reakcji źrenic na światło), chrypka, bezgłos, suchość w jamie ustnej, zaparcia i inne.
• Przebycie choroby nie pozostawia trwałej odporności.

PRĄTEK GRUŹLICY

• Bakterie prątka ludzkiego są wydłużone, z ziarnistościami wewnątrzkomórkowymi.
• Typ ludzki prątka gruźlicy jest chorobotwórczy głównie dla ludzi i małp. W mniejszym stopniu dla zwierząt domowych (bydło, świnie, psy, koty, konie, świnki morskie, króliki, kury).
• Gruźlica - zależnie od ogólnego stanu organizmu - może mieć przebieg osrty, uogólniony lub przewlekły i umiejscowiony.
• Najczęściej spotykaną i jedną z najgroźniejszych postaci gruźlicy jest gruźlica płuc.
• Około 5 - 10 % przypadków gruźlicy u człowieka wywołuje prątek bydlęcy, około 0,04% - prątek ptasi.
• Główny rezerwuar i źródło zakażenia stanowi człowiek z tzw. gruźlicą "otwartą" oraz chore na gruźlicę zwierzęta.
• Do zakażenia dochodzi na drodze oddechowej (zakażenie kropelkowe, pyłowe) lub przez przewód pokarmowy (zakażone mleko itp.), rzadko - przez skórę.
• Ze względu na zawartość substancji woskowych prątek gruźlicy wykazuje szczególną wytrzymałość na działanie substancji chemicznych.
• Pod wpływem 5% fenolu prątki giną po 24 godzinach, alkohol 96% niszczy je w czasie
  15 - 30 sekund.
• Plwocina w stanie wysuszonym jest zakaźna do 200 dni.
• W nawozie mogą żyć do 7 miesięcy, w wodzie - do 70 dni, w ziemi - do roku.
• W mleku kwaśnym żyją 15 dni, w serze białym - około 30 dni, w maśle - do 100 dni.
• W wodzie wrzącej giną w ciągu 1 minuty.
• Przy prawidłowej pasteryzacji giną w temperaturze 60 ^o C w ciągu pół godziny.

PAŁECZKI SALMONELLA

• Bakterie mające postać pałeczek nieruchomych jak i ruchomych, urzęsionych.
• W grupie Salmonella wyróżnia się 28 podgrup i ponad 2400 typów serologicznych.
• Wytwarzają toksyny.
• W temperaturze 70 ^o C giną w ciągu 5 minut, w temperaturze 60 ^o C żyją 10 minut.
• Wykazują dużą odporność na działanie słońca.
• W wodzie przeżywają do 2 miesięcy, w zwłokach zwierzęcych do 5 miesięcy.
• Są wrażliwe na działanie fenolu, lizolu, chloramfenikolu (detreomycyny).
• Rezerwuar i źródło zakażenia durem brzusznym stanowi chory człowiek lub nosiciel
  a w przypadku durów rzekomych i tzw. salmonelloz odzwierzęcych - również zwierzęta.
• Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową za pośrednictwem brudnych rąk, przez wodę
  lub produkty spożywcze (mleko, chleb, jarzyny) zakażone kałem ludzi i zwierząt.
• W klinicznym obrazie salmonelloz człowieka wyróżnia się dwie postacie:
  • ­ proces chorobowy przebiegający w postaci duru brzusznego lub duru rzekomego
  • ­ zachorowania o charakterze zatruć pokarmowych, wywołane przez pałeczki Salmonella odzwierzęce.
• Przebycie duru brzusznego zapewnia długotrwałą odporność w odróżnieniu od chorób
  o charakterze zatruć pokarmowych.

PRIONY

• Nie są organizmami.
• To niewielkie cząsteczki białka, wywołujące u bydła chorobę szalonych krów (BSE), którą charakteryzuje gwałtowny sposób zachowania się zwierząt.
• Zjedzenie wołowiny pochodzącej z chorego bydła może u człowieka wywołać groźną chorobę Creutzfeldta-Jacoba.
• W mózgu chorego człowieka jak i zwierzęcia następują nieodwracalne zmiany degeneracyjne.
• Priony uruchamiają łańcuch zdarzeń zachodzących w komórkach nerwowych, prowadzących do powstania uszkodzeń w mózgu.

<= wstecz | w górę | strona główna | dalej =>